Haber Detayı
29 Aralık 2017 - Cuma 14:44 Bu haber 331 kez okundu
 
Dicle Nehri can çekişiyor…
Kutsal kitaplara, sanata ve edebiyata konu olmuş olan ve bölgenin hayat kaynağı olarak görülen Dicle Nehri’nde su seviyesi dibe vurdu.
Diyarbakır Haberi


Bir zamanlar gürül gürül akan Dicle Nehri üzerinde kurulan barajlar nedeniyle su seviyesi aşırı derecede düşerken, nehirdeki canlı türleri de yok oluyor. Prof. Dr. Erhan Ünlü, nehirde bulunan 46 balık türünün yaklaşık 20 tanesinin endemik tür olduğuna dikkat çekerek, “Nehir sisteminde meydana gelecek bozulmalar veya nehir sisteminin değişikliğe uğraması, balık türleri habitatlarının, yaşam alanlarının değişmesi balık türlerini büyük ölçüde etkileyecek ve yok olmaya doğru götürecek” dedi

 

Sertaç Kayar/Mehmet Uğur Çakıl

DİYARBAKIR – Bölgenin hayat kaynağı olan Dicle Nehri can çekişiyor. Dicle Nehri üzerinde kurulan Kralkızı, Batman, Dicle barajlarının yanında, HES ve kum ocakları nedeniyle su seviyesi çok aşağılara düştü. Yeryüzünün oluşumu 4 milyar yıl olduğu bilim insanlarınca araştırılırken, Dicle Nehri’nin de 3 milyar yıla uzandığı rivayet ediliyor. Dicle’yi Güneydoğu Torosları eteğinden eriyen karların vadilerden ve derelerden akarak kutsal nehri oluşturmaktadır. Dicle ilçesinden başlayan sınırı, Diyarbakır merkez, Bismil, Batman, Hasankeyf, Cizre ve Musul’dan geçer. Bağdat’ı ikiye böler, aşkın ve sevginin hazzıyla Şattul Arap’ta Fırat ile olan sevgilisine koşar. Basra Körfezi’nden deryalara ve okyanuslara akar. Kutsal kitaplara konu olmuş, Danyal peygamberin mucizesine dönüşmüş, canlıların ilk barınağı ve sığınağına bürünmüştür. Tevrat’ta Digris, İncil’de Tigris, Kuran’da Dijle olarak geçer. İnsanlığın ilk çıkış yeri olarak bilinen Dicle, medeniyetlerin kuruluşlarına şahitlik etmiş. Bitkilerin rengine ve ahengine bir gizem olan nehirde son yıllarda su seviyesinin düşmesi ile balık ölümleri arttı. Bir zamanlar gürül gürül akan nehirde su seviyesi giderek azaldığı dikkat çekiyor.

Kutsal kitaplara konu olmuş Dicle

Kutsal kitaplara, şiirlere ve romanlara konu olmuş Dicle Nehri, kendi içerisinde kültürel, ekonomik ve tarihi değerleri taşıyan bölgenin en önemli canlı yaşam alanı. Ancak bu yaşam alanı yapımı süren barajlar nedeniyle her geçen gün tahrip oluyor. Zengin bir canlı çeşitliliğine sahip Dicle Vadisi içerisinde Diyarbakır için önemli ekonomik ve ekolojik yaşam alanı olan ve 2015 yılında UNESCO tarafından Diyarbakır Sur’larıyla birlikte Dünya Kültürel Miras listesine alınan, ancak korunması için herhangi bir adım atılmayan Hevsel Bahçeleri de Dicle Nehri ile aynı akıbete uğruyor.

“Suyun azalması ile birçok canlı türü zarar görüyor”

Dicle Nehri üzerinde önemli çalışmalarıyla bilinen Prof. Dr. Erhan Ünlü, yapılan barajlar nedeniyle Dicle Nehri’nde su seviyesinin giderek düştüğünü ve bunun da balıklar üzerinde ciddi bir etki bıraktığını söyledi. Balıkların yaşam alanının daraldığını ifade eden Ünlü “Balık türleri suyun azalması ve kışın havanın soğuk olması nedeniyle su miktarının daha yüksek olduğu derin yerlerde yaşamaya çalışıyor. Ama suyun azalması nedeniyle bu canlıların barınabilecekleri bir yer kalmıyor. En önemlisi fegimen akışını etkiliyor. Dolayısıyla alüvyonların ulaşmasını engelliyor ve besin zinciri bozuluyor. Böyle olunca da birçok canlı zarar görüyor” dedi.

“Yok oluş süreci başladı”

Yaklaşık 30 yıldır Dicle’deki değişimleri gözlemlediğini ve birçok olaya tanık olduğunu söyleyen Ünlü, asistanlığının ilk yıllarında Dicle Nehri kıyısında araştırma yaptığı sıralarda birçok balık çeşidiyle karşılaştıklarını, şimdilerde ise balık türlerinin oldukça azaldığını söyledi. Nehir kıyısının çamur ve mil deryasına dönüştüğünü ve kumluk alanların yok olduğunu vurgulayan Ünlü, alandaki canlı türlerinde yok oluş sürecinin başladığına söyledi. Dicle Nehri’nin dünyanın sayılı nehirleri arasında yer aldığını belirten Ünlü, nehirde bulunan 46 balık türünün yaklaşık 20 tanesinin endemik tür olduğuna dikkat çekti. Ünlü “Nehir sisteminde meydana gelecek bozulmalar veya nehir sisteminin değişikliğe uğraması, balık türleri habitatlarının, yaşam alanlarının değişmesi balık türlerini büyük ölçüde etkileyek ve yok olmaya doğru götürecek” dedi.

“Kurulan barajlarda balık geçişleri yok”

Balık biyo-çeşitliliğini en çok etkileyen şeyin, baraj yapımı olduğunun altını çizen Ünlü, “Barajlar, nehir üzerinde balıkların hareketleri önünde set oluşturuyor. Balıklar çok hareketli canlılardır. Beslenmek ve üremek için bir bölgeden başka bir bölgeye nehir boyunca hareket ederler. Nehir üzerinde kurulan setler, barajlar bu balıkların üst havzalara üst havzalardan da alt havzalara geçişini engeller. Bu nedenle de Dicle Nehri üzerinde kurulan Kıralkızı Barajı, Dicle Barajı, Batman Barajı, Devegeçidi Barajı’nın hiçbirinde balık geçişleri bulunmamaktadır. Dolayısıyla nehir setleri önlerine kadar gelen balıklar orada da yoğun bir balıkçıkla tahrip edilmektedir” dedi.

“Dicle Nehri’nde 30 yılın en büyük kuraklığı yaşanıyor”

Hevsel Koruma Platformu üyesi Güner Yanlıç da Dicle Nehri’nde son 30 yılın en büyük kuraklığının yaşandığını belirterek, “Dicle Nehri, milyonlarca yıl sonra oluşmuş bir nehirdir. 3 dinde de kutsal kabul edilen bir nehirdir. Dicle Barajıyla birlikte debisinde büyük su azalmasına neden olmuştur. Buna ek olarak DSİ sulama kanalları nedeniyle tarımsal alanda kullanımı ve bunun özellikle bilinçsiz kullanımı debisini daha da azaltmaktadır. Mesel böyle olunca, Dicle Nehri son 30 yıl boyunca debisindeki suyun azalmasının en büyük dönemini yaşıyor. Bismil’in girişine kadar yani bir 60 kilometreli alan boyunca isimsiz su, su tanımsız su olarak ya da Amed girişindeki Sade Deresi olarak geçilmekte resmi kaynaklarda. Böyle olunca da Dicle Nehri, nehir vasfını yitirdiği için Kıyı Koruma Kanunda kanununda muaf olunmakta ve her türlü talana açık olmakta. Daha öncede bu duruma karşı dikkat çekmeye çalışmıştık. Dicle’nin tarihi vasfını ve değerine kavuşması için elimizden gelen çalışmayı sürdüreceğiz” diye konuştu.

“Bilinçsiz tarım politikaları ile nehir kirleniyor”

 

Dicle Nehri’ndeki tahribatın nedenlerinden birinin tarım politikası olduğunu söyleyen Yanlıç, “DSİ’nin hem baraj hem kanalar yollarıyla suyun debisini düşürmesine rağmen bilinçsiz tarım politikasının devamı olarak pancar tarlaları pancar motorları tarafından gelişi güzel nehirden su çekilmekte. Ve özellikle pamuk ve mısır üretiminde kullanılmaktadır. Kolaylık olsun diye çiftçinin bu konudaki bilinçsizliğinden kaynaklı çiftçi arazisindeki hatları dikey olarak Dicle nehrine doğruna yapmakta. Böyle olunca da sulama yönetimiyle birlikte hem verimli tarım arazileri hem de tarım da kullanılan kimyasal gübreler sulama sulamayla birlikte Dicle Nehri’ni akıtılmakta. Buda Dicle Nehri canlıları çok etkilemekte. Ve nehrin kirlenmesine yol açmakta. Dicle Nehir’ine verilen en büyük tahribatlardan biri izlenilen tarım politikalarından gelmektedir” ifadelerini kullandı.

“Kum Ocakları nehri tahrip ediyor”

Dicle Nehri’ni tahrip eden uygulamalardan birinin de kum ocakları olduğunu kaydeden Yanlıç,  şunalrı söyledi;

“40 yıldır Dicle Nehri’nden kum çıkartılmakta. Kumun çıkartılması içinde ÇED’in belirlediği kriterlere uyması gerekir. Çıkarılan kum derinliğinin 3 metreyi geçmemesine rağmen 15-20 metreyi bulan derinlikler oluşturulmakta. Bu derinliklerden kaynaklı balık yada türlü canlıların yaşayabilmesinin önüne geçilmekte. Ve çocuk ölümleri de buna bağlı olarak artmakta. Çok sayıda çocuk burada kum ocakları tarafından açılan devasa çukurlarda boğulmakta. Tabi Türkiye’de bir ÇED yönetmeliği var ama sermayeye yaptırım uygulayabilecek bir noktaya gelinmemiştir. Kanunlar sermayeden yana olmuştur böyle olunca 2 suni gölet oluşturulmuş ve bu göletlerin nedeni de kum ocakları tarafından kullanılmasından kaynaklıdır.”

 

Kaynak: (Malabadi) - Malabadi Gazetesi Editör: İhsan YILMAZ
 
Etiketler: Dicle, Nehri, can, çekişiyor…,
Haber Videosu
Yorumlar
İLAV.GOV.TR

Ulusal Gazeteler
Bizim Gazete
Alıntı Yazarlar
Nöbetçi Eczane


Nöbetçi eczanlerle ilgili detaylı bilgi için lütfen tıklayın.

Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Medipol Başakşehir
34
0
2
4
10
16
2
Yeni Malatyaspor
28
0
4
4
8
16
3
Antalyaspor
26
0
6
2
8
16
4
Kasımpaşa
26
0
6
2
8
16
5
Galatasaray
26
0
4
5
7
16
6
Trabzonspor
26
0
4
5
7
16
7
Beşiktaş
26
0
4
5
7
16
8
Atiker Konyaspor
24
0
4
6
6
16
9
Sivasspor
24
0
4
6
6
16
10
MKE Ankaragücü
20
0
8
2
6
16
11
Bursaspor
20
0
4
8
4
16
12
Göztepe
19
0
9
1
6
16
13
Kayserispor
18
0
8
3
5
16
14
Alanyaspor
17
0
9
2
5
16
15
Akhisarspor
16
0
8
4
4
16
16
BB Erzurumspor
15
0
7
6
3
16
17
Fenerbahçe
15
0
7
6
3
16
18
Çaykur Rizespor
12
0
6
9
1
16
Arşiv
Anketler
Belediye Başkanı Kim Olsun
Haber Yazılımı